Daar was ’n tyd toe ’n mens by Oupa se agterdeur kon uitstap en iets vir die kombuis gaan haal. Pietersielie langs die paadjie, boontjies teen die draad, ’n paar rye uie. As die tamaties mooi gedra het, het die bure ook gekry. Wat nie dadelik geëet kon word nie, is ingelê of uitgedeel.

Oupa sou waarskynlik vreemd opgekyk het as jy dit “voedselsekerheid” genoem het. Vir hom was dit deel van die huishouding. Jy het ’n stukkie grond gehad en dit gebruik. Jy het geweet wanneer om te plant en wat om met die oes te maak.

Vandag kan ons feitlik enige tyd van die jaar feitlik enigiets koop. Ons het baie daarby gewen. Maar tussen al die gerief deur het van daardie kennis verlore gegaan. En daarmee saam die vanselfsprekende gedagte: ek kan self iets voortbring wat my mense nodig het.

Dit is ’n gedagte wat ons gerus weer kan laat posvat.

Die verskil tussen besit en kan

Ons bestee baie aandag aan wat ons besit. ’n Huis, ’n voertuig, geld vir die maand se uitgawes. Dit alles het sy plek. Tog is daar ’n ander soort rykdom wat minder aandag kry: wat ons kan doen.

Kan jy ’n bedding voorberei? Weet jy waarom jou plante geel word? Kan jy die oes bewaar wanneer daar meer is as wat julle kan eet?

Sulke kennis word deel van jou. Jy dra dit saam wanneer jy verhuis. Jy kan dit gebruik wanneer geld min is. En jy kan dit aan iemand anders oordra sonder om self armer daarvan te word.

Dít maak die moeite om te leer die moeite werd. Elke nuwe vaardigheid gee jou meer beweegruimte. Waar jy vroeër net kon koop, kan jy nou ook maak, verbou of bewaar.

Jou hande het ook ’n aandeel

Die skrywer en boer Wendell Berry herinner ons in The Pleasures of Eating daaraan dat ons almal by die landbou betrokke is wanneer ons eet. Hy moedig mense aan om self iets te verbou en te leer waar hul kos vandaan kom. Só word ons meer bewus van ons aandeel in die voedselstelsel. 

Vir ons begin dit sommer by ’n doodgewone vraag: wat kan ek doen met wat ek reeds het?

Daardie kaal hoek van die erf kan dalk ’n paar maaltye se groente oplewer. Die buurman weet moontlik hoe om vrugtebome te snoei. Ouma kan jou nog wys hoe sy konfyt kook. Daar is geleenthede om te leer wat maklik verbygaan terwyl ons op die ideale omstandighede wag.

Intussen bly die grond kaal en word die kennis ouer.

Iets wat ’n kind kan saamneem

Daar is groot bevrediging daarin wanneer ’n kind aan tafel kan sê: “Ek het daardie wortels self geplant.”

Hy het ’n aandeel in die aandete. Hy het gesien hoe iets onder sy hande groei, en hoe gereelde versorging uiteindelik vrug dra. Volgende keer wil hy dalk meer plant, of uitvind waarom die een ry beter gevaar het as die ander.

Só kry selfstandigheid beslag. ’n Kind ontdek dat hy iets kan doen. Later pak hy iets moeiliker aan.

Ons wil graag vir ons kinders ’n goeie toekoms nalaat. Van die nuttigste dinge wat ons hulle kan gee, verg tyd saam: kennis, oefening en die moed om self te probeer. ’n Groentetuin bied volop geleentheid vir al drie.

En jy hoef dit nie alleen te doen nie. Deel saailinge, vra raad, ruil van jou oes. ’n Buurt waar mense iets kan voortbring en bereid is om mekaar te help, het baie om op te bou.

Gaan kyk dus weer na daardie hoek van die erf. Daar kan meer groei as wat jy dink.

Lees verder: Wendell Berry se The Pleasures of Eating.