Toe die Kloppers-gesin van die Moot in Augustus 2022 besluit het om in sonkrag te belê, was hulle motivering eenvoudig: hulle wou groter beheer oor hul eie energie hê.

Soos baie gesinne in Suid-Afrika het hulle besef dat energie-onafhanklikheid oor meer gaan as beurtkrag. Onstabiele kragnetwerke, kabeldiefstal, infrastruktuur wat verval en stygende elektrisiteitstariewe maak dit al hoe moeiliker om bloot op die netwerk staat te maak. In plaas daarvan om voortdurend op probleme te reageer, het hulle besluit om ‘n langtermynoplossing te bou.

Hulle het ‘n sonkragstelsel laat installeer wat bestaan uit tien sonpanele, ‘n 8 kW hibriede wisselrigter (inverter) en 10 kWh se batterykapasiteit. Die totale koste van die projek was ongeveer R120 000, wat deur hul huisverband gefinansier is teen ‘n maandelikse terugbetaling van sowat R2 500.

Maar die sonkragstelsel was net deel van die plan.

Om hul elektrisiteitsverbruik verder te verminder, het die gesin ook twee gasgeisers geïnstalleer en na ‘n gasstoof oorgeskakel. Selfs die daaglikse koffie word op die stoof gemaak eerder as met ‘n elektriese ketel. Hierdie kleiner besluite het saam ‘n groot verskil gemaak aan die hoeveelheid elektrisiteit wat die huishouding benodig.

Vandag gebruik die gesin gemiddeld ongeveer 25 kWh elektrisiteit per dag, oftewel sowat 750 kWh per maand.

Die son begin terugbetaal

Sedert die stelsel in Augustus 2022 in werking gestel is, het dit reeds meer as 22 megawattuur elektrisiteit opgewek.

Die jaarlikse opwekking lyk soos volg:

• • 2022: 2,69 MWh
  • 2023: 6,61 MWh
  • 2024: 5,51 MWh
  • 2025: 4,78 MWh
  • 2026 (tot dusver): 2,15 MWh

Dit beteken dat die gesin reeds meer as 22 000 kWh elektrisiteit self opgewek het wat andersins van die netwerk gekoop sou moes word.

Op grond van die gemiddelde huishoudelike elektrisiteitstariewe van die onderskeie jare verteenwoordig hierdie opwekking ‘n besparing van ongeveer R66 700.

Teen die oorspronklike koste van R120 000 beteken dit dat die stelsel reeds sowat 55,6% van sy kapitaalkoste terugverdiën het deur elektrisiteit op te wek.

Wat van die maandelikse paaiemente?

Sedert Augustus 2022 het die Kloppers-gesin ongeveer 46 maandelikse paaiemente van sowat R2 500 elk betaal. Dit beteken hulle het reeds ongeveer R115 000 aan die finansiering van die stelsel bestee.

Gedurende dieselfde tyd het die stelsel egter sowat R66 700 se elektrisiteit opgewek wat andersins gekoop sou moes word.

Met ander woorde, die waarde van die elektrisiteit wat reeds opgewek is, het meer as die helfte van die paaiemente wat die gesin gemaak het, geabsorbeer.

Hoewel die stelsel dus nog nie volledig vir homself betaal het nie, werk dit reeds elke dag om sy eie koste te verminder.

Wat was die opbrengs op die belegging?

Wanneer mense oor opbrengs dink, fokus hulle gewoonlik op geld. In die geval van die Kloppers-gesin is die finansiële voordeel maklik meetbaar: meer as R66 700 se elektrisiteit is reeds opgewek wat andersins van die netwerk gekoop sou moes word.

Dit beteken dat die belegging tot dusver reeds ‘n opbrengs van ongeveer 55,6% van die oorspronklike kapitaal gelewer het.

Indien die huidige tendens voortduur en elektrisiteitstariewe aanhou styg, behoort die stelsel sy volle oorspronklike koste binne die volgende drie tot vyf jaar te verhaal. Daarna word die grootste deel van die elektrisiteit wat deur die stelsel opgewek word, in wese gratis energie.

Maar daar is ook opbrengste wat moeiliker is om in rand en sent te meet.

Die gesin hoef nie meer hul lewe rondom kragonderbrekings te beplan nie. Hulle is minder blootgestel aan tariefverhogings. Hulle beskik oor groter sekerheid wanneer die netwerk onstabiel raak.

Dit is moeilik om ‘n prys op gemoedsrus te plaas, maar vir baie gesinne is dit juis die voordeel wat die meeste waarde inhou.

Sonkrag is nie meer wat dit in 2022 was nie

Toe die Kloppers-gesin hul stelsel in 2022 geïnstalleer het, was Suid-Afrika in die middel van ‘n ongekende vraag na sonkrag. Pryse was hoog, wagtye was lank en baie produkte was skaars.

Vandag lyk die mark anders.

Sonpanele, batterye en wisselrigters het die afgelope paar jaar aansienlik meer bekostigbaar geword. Tegnologie het verbeter, die beskikbaarheid van produkte het toegeneem en gesinne het meer keuses as ooit tevore.

Dit beteken nie sonkrag is goedkoop nie. Dit bly ‘n betekenisvolle belegging. Maar vir baie huishoudings is die toetredingskoste vandag laer as wat dit was toe die Kloppers-gesin hul stelsel geïnstalleer het.

Vir gesinne wat energie-onafhanklikheid oorweeg, is dit dalk die regte tyd om die opsies te begin ondersoek. Selfs al is ‘n volledige stelsel nie onmiddellik haalbaar nie, kan baie huishoudings reeds met kleiner oplossings begin en dit oor tyd uitbrei.

Die belangrikste stap is dikwels nie die aankoop van die eerste sonpaneel nie. Dit is om die moontlikheid ernstig te begin ondersoek.

Klein stappe, groot verskil

Die Kloppers-gesin se ervaring wys dat energie-onafhanklikheid nie noodwendig met ‘n reuseprojek begin nie. Dit is dikwels die gevolg van ‘n reeks doelbewuste besluite wat oor tyd opgebou word.

‘n Sonkragstelsel. Twee gasgeisers. ‘n Gasstoof. Meer bewustheid van energieverbruik.

Elke stap verminder afhanklikheid en vergroot selfstandigheid.

Vir die Kloppers-gesin was die belegging uiteindelik nie net oor elektrisiteit nie. Dit was oor die besluit om minder kwesbaar te wees vir omstandighede buite hul beheer.

Vier jaar later het hulle reeds meer as die helfte van hul oorspronklike belegging verhaal, terwyl hulle elke dag die voordele van groter energie-onafhanklikheid geniet.

En soos hul sonkragstelsel dag ná dag elektrisiteit opwek, groei die waarde van daardie besluit steeds.